10 ذى الحجه؛ عید سعید قربان
عید سعید قربان ؛ عید بندگى و عبادت همگانى
تصویر خبر
از مهم ‌ترین اعیاد مسلمین در سراسر جهان، عید قربان است. عیدى كه براى مؤمنان واقعى، یادآور زیباترین نمونه تعبّد و نهایت بندگى انسان كامل یعنى حضرت ابراهیم(ع) و فرزند او حضرت اسماعیل در برابر خداوند خویش است. عید كه در لغت به‌معناى «عود» و «بازگشت» است، در فرهنگ اسلامى به‌معناى بازگشت عید به معبود، كه این دو نیز خود از مفاهیم مختص بینش توحیدى است، بكار مى ‌رود. به عبارت دیگر به یك معناى عام، هرگاه انسان به‌سوى خالق خود بازگشت كند و هر زمان كه بنده از گناه و عصیان باز ایستد و به فرمان الهى گردن نهد و از «وعید» خدا رهایى جوید و به پاداش الهى دست یابد، عید اوست.

10 ذى الحجه؛ عید سعید قربان

عید سعید قربان ؛ عید بندگى و عبادت همگانى

از مهم ‌ترین اعیاد مسلمین در سراسر جهان، عید قربان است. عیدى كه براى مؤمنان واقعى، یادآور زیباترین نمونه تعبّد و نهایت بندگى انسان كامل یعنى حضرت ابراهیم(ع) و فرزند او حضرت اسماعیل در برابر خداوند خویش است. عید كه در لغت به‌معناى «عود» و «بازگشت» است، در فرهنگ اسلامى به‌معناى بازگشت عید به معبود، كه این دو نیز خود از مفاهیم مختص بینش توحیدى است، بكار مى ‌رود. به عبارت دیگر به یك معناى عام، هرگاه انسان به‌سوى خالق خود بازگشت كند و هر زمان كه بنده از گناه و عصیان باز ایستد و به فرمان الهى گردن نهد و از «وعید» خدا رهایى جوید و به پاداش الهى دست یابد، عید اوست.

كُلُّ یومٍ لا یُعْصَى اللّهُ فیهِ فَهُوَ عیدُ هر روز كه در آن خدا را نافرمانى نشود آن روز عید است.

جشن حقیقى انسان زمانى است كه بتواند شیطان را از حریم روح خویش براند و با این كار بازگشتى درونى (انابه) به‌سوى خداى خویش بنماید.

نامگذارى روزهاى معینى از سال به نام عید، در فرهنگ توحیدى از این ‌روست كه بیشترین عبادات و خالصانه ‌بندگى ‌ها در آن ایام واقع شده است و به تعبیر دیگرى نوعى تلاش براى «بازگشت آگاهانه» و «رجعت تكاملى» به‌سوى خالق در خلق ایجاد گردیده است و روز فراغت از آن بازگشت عمومى، «عید» نام گرفته است. مؤمنان مسرور و شادمان از پیروزى بزرگى كه در انجام طاعت یافته‌اند و دلشان از پاداش بزرگترى كه در ازاى آن دریافت خواهند داشت، این روز را با اجتماعات میلیونى، وحدت توحیدى و ایمانى خویش و با تأكید بر عمیق‌ترین اصالت‌هاى مكتبى (نماز و نیایش و ...) پاس خواهند داشت.

از آن‌جا كه عید به پایان رساندن خالصانه یك عبادت است و به هر میزان كه آن عبادت خالصانه‌تر و فراگیرنده‌تر انجام شود، ابعاد گسترده ‌ترى خواهد یافت، براى حصول به ارزش و محتواى اعیاد اسلامى، باید به ارزش و محتواى عبادات وابسته به آن اعیاد توجه كنیم.

اعیاد اسلامى همگى سرشار از رمز و راز و درس و آموزش‌اند. عید در اسلام نشانگر یك تحول و یك دگرگونى تكاملى است، یا در روز تولد شخصیتى كه الگوى انسان است و با یادش از پى آن الگو مى ‌باید به راه افتاد به عید مى ‌نشینیم و یا در سالروز واقعه ‌هاى پر بركتى چونان مبعث، غدیر، و یا روزهاى بزرگى كه در یك جهاد درونى، پاكسازى و خود سازى عمیقى را به انتها رسانده ‌ایم به عید مى‌نشینیم. در این روزها باید با دستاورد سرشارى از خلوص و ایثار و فداكارى به جمع بپیوندیم و در اجتماع، توانایى‌ ها و دست آوردهامان را عملاً به میدان آوریم، چونان عید فطر و قربان.

در اسلام مشخصا دو عید رسمى و عمومى كه همراه با اجتماع بزرگ مسلمان ‌ها و طى نماز خاص برگزار مى‌ گردد وجود دارد: یكى عید فطر است در فرداى آخرین روز ماه مبارك رمضان و پس از پشت سرنهادن یك ماه اطاعت و بندگى و خویشتن دارى و دیگرى «عید اضحى» است پس از فراغت از «حج» اوج حماسه بندگى و عبودیت. این عید نیز همگانى و مردمى است؛ چه حج خود عبادتى همگانى و مردمى است:

جعل الله الكعبة بیت الحرام قیاما للناس...

زمانى كه خداوند آن بت‌ شكن تاریخ را مورد آزمونى سخت قرارداد تا او را در شكستن بت نفس با آزمایشى سخت و شاید سخت‌ترین آزمایش‌ها یعنى فدا نمودن و ذبح كردن ثمره وجودى خویش كه در هشتادوشش‌ سالگى با تضرع به درگاه خداوند او را خواسته بود كه «رب هب لى من الصالحین» و خداوند نیز دعاى او را مستجاب و فرزندى صالح به او اعطا كرد: «فبشرناه بغلام حلیم»، بیازماید؛ تا با سربلندى در این آزمایش، او را به عالى‌ ترین مقام الهى، یعنى «امامت» نایل نماید: «زمانى كه خداوند حضرت ابراهیم(ع) را به امتحانات گوناگون آزمود و ایشان همه آن‌ها را به اتمام رساند، خداوند به ایشان فرمود: تو را امام براى مردم قراردادم و او گفت آیا از ذریه من هم كسى به امامت مى‌رسد، خداوند فرمود، عهد من «امامت و ولایت» به ستمگران نمى ‌رسد.» (بقره/ ۱۲۴)

ابراهیم از این آزمایش سربلند بیرون آمد و خداوند قوچى را براى قربانى فرستاد. از آن به بعد، این ماجراى زیبا و درس‌آموز، نه ‌تنها نقض نشد بلكه به‌عنوان یادگار ابراهیمى، در دین اسلام و بر احیاى آن حكم اكید آمد كه در همان روز تاریخى دهم ذى الحجه، عید قربان حجاج گرامى به‌شرط استطاعت یك گوسفند سالم با شرایط و سن خاصى ذبح كنند و پس‌ازاین قربانى است كه آنچه بر آنان در حال احرام حرام شده، حلال مى‌گردد. لذا آن روز را عید تلقى مى‌كنند عیدى كه پس از انجام وظایف سنگین حج، به ‌عنوان جایزه الهى و رهایى از احرام با ذبح نفس اماره و نشانه پایبندى بر تقواى الهى پیش مى ‌آید. این‌گونه است كه زائران خانه خدا با كشتن گوسفندى در سرزمین «منى» خاطره اخلاص و قدرت ایمان و پایه فداكارى ابراهیم خلیل الرحمان(ع) را در دل‌ها زنده مى ‌سازند و از این رهگذر به یكدیگر درس فداكارى و جانبازى مى‌آموزند و گویا عملاً چنین مى ‌گویند كه مرد خدا كسى است كه در راه خدا از همه‌چیز بگذرد. این گوشه‌اى از اسرار قربانى در سرزمین «منى» است.

بنابراین، قربانى و حج كه مجموعه از مناسك، طواف و سعى، وقوف عرفه، منا، مزدلفه، رمى جمرات ذبح قربانى شكرانه و غیره همه این‌ ها شعائر و عباداتى هستند كه در ماه ذى الحجه ادا مى‌شوند، و مشروعیت همه این ‌ها به حضرت ابراهیم(ع) بر مى گردد و از ایشان به خاتم پیامبران و اهل اسلام به ارث رسیده است؛ پیامبر اسلام كه جانشین برحق حضرت ابراهیم(ع) هستند، در این‌رابطه با افتخار مى ‌فرمود: «أنا دعوه جدى ابراهیم؛ من ثمره و نتیجه دعا پدربزرگم ابراهیم هستم، دعایى كه هنگام تعمیر كعبه بر زبان حضرت ابراهیم جارى بود: «رَبَّنَا وَابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولًا مِّنْهُمْ یَتْلُو عَلَیْهِمْ آیَاتِكَ وَیُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَه.»

عید قربان؛ عید بندگى و قربانى نفس اماره‌

حضرت ابراهیم و اسماعیل با تسلیم در برابر امر الهى و زیر پا گذاشتن هواى نفس و شكستن بت منویات درونى و غیر الهى، به عموم جهانیان نشان دادند كه آنچه عیار گوهر انسانیت را بالا مى‌برد و او را موجودى شریف مى‌گرداند، همانا حالت خضوع و تسلیم در برابر حق‌تعالى است. به‌همین‌دلیل عید قربان یكى از اعیاد بزرگ اسلامى است كه یادآور زیباترین نمونه تعبّد انسان در برابر خداوند متعال است.

عید قربان، عید فداكارى، ایثار، قربانى، اخلاص و عشق است. فدا كردن فرزند دلبند خود، در راه خدا، امتحانى الهى براى حضرت ابراهیم(ع) كه عید قربان یادآور آن است. اسلام نیز خواسته است كه مسلمانان هرسال عید قربان را جشن گیرند تا این اصول و ارزش‌هاى الهى را همواره مدنظر داشته باشند و همواره براى تبعیت از دستورات خداوند و كسب رضایت الهى آماده هرگونه ایثار و فداكارى باشند. در این روز است كه انسان مؤمن از این فرصت زمانى مبارك بهره مى‌برد و با قربانى كردن هواى نفس و تمایلات شیطان درونى، به مقام قرب الهى نائل مى‌شود.

به تعبیر زیباى امام خمینى(ره) : «عید قربان، عیدى است كه انسان‌هاى آگاه را به یاد قربانگاه ابراهیمى مى‌ اندازد. قربانگاهى كه درس فداكارى و جهاد درراه خداى بزرگ را به فرزندان آدم و اصفیاء و اولیاى خدا مى‌دهد. این پدرِ توحید و بت‌شكن جهان، به ما و همه انسان‌ ها آموخت كه عزیزترین ثمره حیات خود را درراه خدا بدهید و عید بگیرید. خود و عزیزان خود را فدا كنید و دین خدا را و عدل الهى را برپا نمایید. به همه ما ذریه آدم فهماند كه «مكه» و منى قربانگاه عاشقان است و محل نَشر توحید و نفى شرك، كه دل ‌بستگى به جان و عزیزان نیز شرك است.»

به‌ همین ‌دلیل عید قربان، مجراى فیض الهى و بهانه عنایت رحمانى به بندگان مؤمن و مطیع است و هر كس بتواند رضاى خویش را فداى رضاى حق كند، از خواسته دل درراه خواسته خدا چشم بپوشد و از داشته ‌ها و خواسته ‌ها بگذرد، همچون ابراهیم خلیل(ع) به مرز عبودیت مى‌رسد. به‌همین‌دلیل این عید، روزى است كه باید در آن آهنگ گناه نشود و انسان‌ هاى مؤمن، با استفاده از چنین روز باعظمتى كه درهاى بهشت بر رویشان گشوده و باب رحمت الهى بازمى گردد، دست ‌هاى آلوده از گناه خویش را به‌سوى آسمان بلند كنند و با تضرع و زارى، به پیشگاه رحمان و رحیم، درخواست مغفرت و آمرزش نمایند و حاجت ‌هاى فردى و نیازهاى اجتماعى و گروهى خود را با امید استجابت و روا شدن، بطلبند و بسیار عبادت و نیایش كنند تا از این طریق از آزمایش الهى كه سنت خداوند براى تمامى بندگان است، سربلند بیرون بیایند و به سعادت ابدى دست یابند و قربانى حقیقى یعنى «تقواى الهى» كه مایه قرب حق است را تقدیم پیش گاه الهى نمایند. تقوایى كه خداوند در آیه ۳۷ سوره حج آن‌را از مؤمنین حقیقى مى‌ خواهد: «هرگز گوشت و خون قربانى‌ها، به خدا نمى‌رسد، بلكه آنچه به خدا مى‌رسد، تقوى شماست.» آرى، خداوند طالب تقواست و تقوا یعنى از بین بردن شیطان درونى هواى نفس؛ چراكه كشتن دیو نفس امّاره، وسیله نزدیكى آدمى در پیشگاه حضرت حق است. چنانكه امام سجاد(ع) از مردى كه مراسم حج را انجام داده بود، پرسیدند: «آیا به هنگام سربریدن قربانى، نیّت نمودى كه با تمسك به حقیقت تقوى و ورع، حلقوم طمع را قطع كنى؟»

فضیلت و حكمت‌هاى قربانى كردن‌

عید سعید قربان فرصت بسیار خوبى است تا مؤمنان، با انجام عبادات ضمن بهره ‌ورى از فیوضات الهى، به پروردگار خویش تقرّب یابند. در كتاب‌ هاى ادعیه، علاوه بر بیان فضیلت و اهمیت این روز بزرگ، اعمال بسیارى مخصوص این روز ذكر كرده‌ اند. ازجمله اعمال مستحب در این روز، غسل كردن است كه بسیار بر آن تأكید شده، همچنین برگزارى نماز عید است كه بهتر است زیر آسمان (مكان بدون سقف) خوانده شود. از اعمال مستحب دیگر در این روز، قربانى كردن و تناول از گوشت قربانى است. و نیز وارد شده است كه در این روز، دعاى شریف ندبه و هم‌چنین دعاى مخصوص امام سجاد قرائت شود. پس شایسته است، در این روز، بدون آن‌كه وقت خود را به بطالت بگذرانیم، با انجام این اعمال، مورد رحمت و عنایت پروردگار خویش قرار گیریم.

در خصوص فضیلت قربانى كردن در این روز سفارش‌هاى بسیارى از پیامبر گرامى اسلام(ص) و اهل‌بیت(ع) نقل شده است كه سزاوار است مؤمنان با عمل به این توصیه ‌ها، ضمن تقرب به قرب الهى و ترویج این سنت شریف، مؤمنان به‌ خصوص فقرا را اطعام نمایند، عملى كه در دین اسلام به آن توصیه فراوان شده و از حكمت‌ هاى توصیه به قربانى كردن در این روز است. چنانكه نقل است رسول خدا در حجه الوداع صد شتر براى قربانى با خود آوردند. پیامبر اكرم حكمت واجب شدن قربانى را رسیدگى به فقرا عنوان كردند كه به وسعت از گوشت بخورند و فرمود: «پس گوشت را به آن‌ ها بخورانید.» هم‌ چنین در روایتى در باب فضیلت قربانى نقل شده است كه وقتى از آن حضرت(ص) سؤال‌شد: «ما هذه الاضاحى؟» این قربانى‌ها چه هستند؟ آن حضرت(ص) در پاسخ مى ‌فرمودند: «سنه ابیكم ابراهیم علیه اسلام؛ «قربانى» سنت و یادگار پدرتان حضرت ابراهیم(ع) است.» اصحاب پرسیدند: «فما لنا فیها یا رسول الله؛ اى رسول گرامى ! ما را از ذبح قربانى چه مى ‌رسد؟» آن حضرت در جواب فرمودند: «بكل شعره حسنه؛ در مقابل هر مویى شما را یك نیكى مى‌رسد و در مقابل هر پشمى به شما یك نیكى مى‌رسد.» هم‌چنین امام باقر(ع) مى‌ فرمایند: «خداوند قربانى كردن و اطعام نمودن را دوست دارد.»

بنابراین، «قربانى» وسیله قرب به خداست و عید قربان روز تقرّب به پروردگار است. حضرت امیرالمؤمنین(ع) از پیامبر گرامى اسلام(ص) در خطبه‌اى كه در این روز عید بزرگ خواندند نقل مى‌كنند: «امروز، روز «ثجّ» و «عجّ» است. ثجّ، خون قربانى ‌هاست كه مى‌ریزید. پس نیّت هركس صادق باشد، اولین قطره خونِ قربانى او كفّاره همه گناهان اوست. و «عجّ»، دعاست. پس به درگاه خداوند دعا كنید، قسم به آن‌كه جان محمّد(ص) در دست اوست، از اینجا هیچ‌كس برنمى گردد، مگر آمرزیده شود، جز كسى‌كه گناه كبیره انجام داده و بر آن اصرار ورزد و در دل خود، تصمیم بر ترك آن ندارد.» پس قربانى با نیت تقرب پروردگار، هم از باب كمك و اطعام فقرا و نیازمندان و هم از باب تمرین تقوا و عمل به فرامین الهى، از اعمال بافضیلت این روز عید است.

گلبانگ تكبیر و مبارزه با مشركان حقیقى عالم‌

این روز، روز «تكبیر» است؛ تكبیرى گویا، كوبنده، محكم و با محتوا، تكبیرى كه بازتابش كاخ ستمگران را به لرزه درآورد و قلب ستم دیدگان را شاد سازد، تكبیرى كه دشمنان را براى همیشه از ضربه زدن به اسلام، نومید گرداند. در روایتى از پیامبر(ص) آمده است كه اعیاد فطر و قربان را با جملات «لا اله الا الله» و «الله‌اكبر» و «الحمدالله» و «سبحان‌الله» آذین ببندید. و نیز در جمله‌ اى دیگر از آن حضرت تصریح‌شده است كه «چون در روزعید قربان از خانه بیرون شدید، با صداى بلند تكبیر بگویید.» چه‌بسا بر زبان آوردن این اذكار براى آن باشد كه انسان تمامى موجودات را در برابر عظمت و شكوه پروردگار خویش كوچك و ناچیز شمارد و قلب خویش را از توجه به غیر خدا فارغ نماید تا ظرف وجودى خویش را براى كسب فیض و رحمت پروردگار وسعت بخشد. هم‌ چنین این تكبیر تأسى به سنت شرك ستیزى ابراهیم خلیل(ع) در تبرى از مشركان عالم است. سنتى كه در این دوران لازم است توسط تمامى امت اسلام احیا شود و همگى در مقابل مشركان و دشمنان اسلام یكپارچه فریاد ظلم و شرك ستیزى برآورند و معناى واقعى تكبیر الهى را به یاد و با پیروى از بزرگ بت‌‌شكن تاریخ كه در مقابل ظلم نمرود زمانه ایستاد و كاخ فساد و ظلم او را ویران كرد، عملى نمایند.

عید قربان؛ یادآور قربانى عظیم خداوند در كربلا

شب و روز عید قربان، یكى از اوقات بسیار شریف براى زیارت سالار شهیدان، حضرت اباعبدالله الحسین(ع) است كه در فضیلت و ثواب آن، روایات بسیارى وارد شده است. سرّ این امر، آن است كه یاد و حماسه جاودان امام حسین (ع) در این روز در ذهن‌ها تكرار شود؛ چراكه اگر ابراهیم خلیل یك قربانى، به قربانگاه منى آورد و سالم بازگرداند، امام حسین(ع)، اگرچه قصد حج تمتع نكرد و به منا نرفت، اما در قربانگاه كربلا، در یك روز، هفتادودو تن قربانى، به پیشگاه معبود خویش نثار كرد و سرهاى بریده و اجساد آغشته به خون یاران و عزیزانش را از كودك شیرخوار گرفته تا پیرمرد كهن‌سال، همه را یكجا، به پیشگاه پروردگار خویش تقدیم نمود. شاید به‌ همین ‌دلیل است كه در این روز شیعیان ندبه مى‌خوانند تا تعجیل در فرج آن منتقم منتظر حقیقى را از خداوند بخواهند تا با آمدنش انتقام خون جد شهیدش را از ظلمان و ستمگران روزگار بستاند. 

 

شنبه 1399/5/18 - 28 : 7

پرتال استان ها

 

آخرین اخبار