پنج شنبه 1395/12/5 - 50 : 3
مشخصات امام جمعه
رضا مصباح
رضا مصباح
فامنين
خطبه ها
بيانات در خطبه هاي نماز جمعه مورخ 1395/11/29
اخلاص؛ زمینه ساز تقرب؛

اخلاص؛ زمینه ساز تقرب؛

وَ مَا أُمِرُواْ إِلَّا لِيَعْبُدُواْ اللَّهَ مخُلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَ يُقِيمُواْ الصَّلَوةَ وَ يُؤْتُواْ الزَّكَوةَ  وَ ذَالِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ

" حنفا" جمع" حنيف" به معنى تمايل يافتن از گمراهى به سوى راه مستقيم است، و عرب تمام كسانى را كه" حج" بجا مى‏آوردند يا" ختنه" مى‏كردند" حنيف" مى‏ناميد، اشاره به اينكه آنها بر آئين ابراهيم بوده‏اند" و احنف" به كسى گفته مى‏شود كه پاى او كج باشد.

رويهمرفته از كتب مختلف لغت چنين به دست مى‏آيد كه اين واژه در اصل به معنى انحراف و كجى بوده، منتها در قرآن و اخبار اسلامى به معنى انحراف از شرك به سوى توحيد و هدايت به كار رفته است.                       

 انتخاب اين تعبير ممكن است در اصل به اين دليل باشد كه جامعه‏هاى بت‏پرست هر كسى كه آئين آنها را رها مى‏كرد و به سوى توحيد گام بر مى‏داشت او را" حنيف" (منحرف) مى‏شمردند، و تدريجا اين تعبير براى پويندگان راه توحيد به عنوان يك تعبير رائج شناخته شد كه در حقيقت مفهومش انحراف از" ضلالت" به" هدايت" بود، و لازمه آن همان توحيد خالص و اعتدال كامل و اجتناب از هر گونه افراط و تفريط است، ولى نبايد فراموش كرد كه اينها معانى ثانوى اين كلمه است.

جمله" وَ ذلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ" اشاره به آن است كه اين اصول يعنى توحيد خالص و نماز (توجه به خالق) و زكات (توجه به خلق) از اصول ثابت و پابرجاى همه اديان است، بلكه مى‏توان گفت اينها در متن فطرت آدمى قرار دارد.

زيرا از يك سو سرنوشت انسان بر مساله توحيد است، و از سوى ديگر فطرتش او را دعوت به شكر منعم و معرفت و شناخت او مى‏كند، و از سوى سوم روح اجتماعى و مدنيت انسان او را به سوى كمك به محرومان فرا مى‏خواند.

بنا بر اين ريشه اين دستورات به صورت كلى در اعماق همه فطرتها جاى دارد، لذا در متن تعليمات همه انبياى پيشين و پيامبر اسلام ص قرار گرفته است.

" وَ يُقِيمُوا الصَّلاةَ وَ يُؤْتُوا الزَّكاةَ" در اينجا نيز خداى تعالى بعد از ذكر كلى عبادت، نماز و زكات را ذكر كرد، چون اين‏ دو عبادت از اركان اسلامند، يكى توجه عبودى خاصى است به درگاه خداى تعالى، و ديگرى انفاق مال است در راه رضاى او.

منظور از اخلاص همان خلوص نيت است، و منظور از خلوص نيت اين است كه انگيزه تصميم گيرى تنها خدا باشد و بس. ممكن است كسانى داراى اراده هاى محكم براى انجام مقاصدى باشند، ولى انگيزه آنها رسيدن به اهداف مادى باشد; اما سالكان راه خدا كسانى هستند كه اراده نيرومند آنان آميخته با خلوص نيت، و برخاسته از انگيزه هاى الهى است

فَادعُوا اللهَ مُخلِصینَ لَهُ الدّینَ وَ لَو کَرِهَ المُشرِکون ؛

(تنها) خدا را بخوانید و دین خود را برای او خالص کنید، هر چند کافران ناخشنود باشند. (غافر/14)

 امام علی علیه السلام:

الاخلاص اعلی الایمان: اخلاص، برترین مقام ایمان است.

رسول خدا صلی الله علیه و آله:

بالاخلاص تتفاضل مراتب المومنین: با اخلاص است که درجات مومنان تفاوت می‌کند

رسول خدا صلی الله علیه و آله:

اخلص قلبک یکفک القلیل من العمل: دلت را خالص کن که در آن صورت عمل اندک هم تو را بس خواهد بود

امام صادق علیه السلام:

عمل خالص آن است که نخواهی کسی جز خداوند بزرگ، تو را به خاطر آن عمل بستاید،

من کان لله کان الله له» کسی که صد در صد برای خدا کار کنند، خدا هم برای او خواهد بود.

یک وقت برای تکامل معنوی و تهذیب روح از امام [خمینی (ره)] راهنمایی خواستم که با یک جمله کوتاه آنچه را باید، فرمود و انگشت روی نقطه اصلی نهاد و فرمود: «سعی کنید در اخلاص عمل»

ریا کاری

نقطه مقابل اخلاص «ریا» است، آن را عاملی برای بطلان اعمال و نشانه‌ای از نشانه‌های منافقان و نوعی شرک به خدا معرفی کرده‌اند.

ریاکاری یکی از ابزارهای مهم شیطان برای گمراه ساختن انسان‌هاست.

نشانه‌های ریاکاران

ریاکار چهار علامت دارد:

1.      اگر تنها باشد، اعمال خود را با کسالت انجام می‌دهد.

2.      اگر در میان مردم باشد، با نشاط انجام می‌دهد.

3.      هر گاه او را مدح و ثنا گویند، بر عملش می‌افزاید.

4.      هر گاه ثنا نگویند از آن می‌کاهد.

 

ر منابع روایی ما، نشانه ها و اسبابی برای به دست آوردن اخلاص ذکر شده است. که به بعضی از نشانه های اخلاص اشاره می نماییم، تا با شناخت و معیار قرار دادن آنها، متوجه شوید که کار با اخلاص،‌ چگونه است.

1.       پیامبر گرامی(ص) فرمود: « فَأَرْبَعَهٌ عَلَامَهُ الْمُخْلِصِ تسْلَمُ قَلْبُهُ وَ تسْلَمُ جَوَارِحُهُ وَ بَذَلَ خَیْرَهُ وَ کَفَّ شَرَّهُ ؛علامت انسان مخلص چهار چیز است: دلش پاک، اعضا و جوارحش سالم،‌خیرش مبذول و شرّش مأمون است (یعنی مردم از خیرش بهره مند واز شرّش در امانند).

2.       امیرالمؤمنین علی(ع) فرمود: « مَنْ لَمْ یَخْتَلِفْ سِرُّهُ وَ عَلَانِیَتُهُ وَ فِعْلُهُ وَ مَقَالَتُهُ فَقَدْ أَدَّی الْأَمَانَهَ وَ أَخْلَصَ الْعِبَادَهَ » کسی که نهان و آشکار و کردار و گفتارش یکسان باشد، به راستی امانتش را ادا و عبادتش را خالص کرده است”.

از این روایات معلوم می شود که اصل عبادت اخلاص است و سایر اعمال در سایه اخلاص،‌ عنوان عبادت پیدا می کنند و کامل می شوند. به علاوه اسلام به کیفت عمل بیشتر اهمیّت می دهد تا به کمیّت آن. زیاد بودن عمل موجب تقرّب نمی شود، بلکه خلوص نیّت مهم است. اگر می خواهی به مرحله ای برسی که بدانی کارهای شما با اخلاص بوده یا خیر؟ باید مدّتی در رفتار و حرکات و سکنات خود دقّت کنی و خفایای قلب خود را تفتیش نموده و از آن حساب شدیدی بکشی،‌ همانند این که انسان از شریک خود حساب می کشد. حتی اگر دیدی واجبات خود را در ظاهر و علنی نمی توانید خالص کنید، ‌آن را در خفا انجام دهید. اگر چه کمتر اتفاق می افتد که در واجبات ریا شود،‌ بلکه بیشتر در خصوصیات و مستحبات ریا اتفاق می افتد. در هر صورت، باید با جدیّت کامل قلب خویش را از لوث شرک و ریا پاک کنی تا ان شاءالله کارهای شما با اخلاص انجام شود.

اگر می خواهید بفهمید که بعد از عمل، کار شما با اخلاص انجام گرفته،‌ باید ببینید که اگر نیّتی جز رضای خدا نداشتید،‌ و کار شما از ریا و خودنمایی خالص بود و طمعی از حیث دنیا و یا ترس از کسی جز خدا در کار شما دخیل نبود، بدانید که عمل شما مخلصانه انجام گرفته است، گرچه ممکن است گاهی انسان،‌ کاری را به قصد ثواب، یا کسب بهشت الهی و حتی بر آورده شدن حاجتی،‌ انجام دهد،‌ که این منافاتی با اخلاص ندارد. سخن را با این روایت شریف به پایان می بریم که: ” قلل الآمال تخلص لک الأعمال؛ آرزوهایت را کم کن تا اعمالت خالص شود”. پاسخ تفصیلی: بى شک اخلاص نیّت همیشه برخاسته از ایمانو یقین و عمق معارف الهیّه است؛ هر قدر یقین انسان به توحیدافعالى خدابیشتر باشد و هیچ موثّرى را در عالم هستى جز ذات پاک او نشناسد و همه چیز را از او و از ناحیه او و به فرمان او بداند و اگر اسباب و عواملى در عالم امکان وجود دارد آن را نیز سر بر فرمان او ببیند، چنین کسى اعمالش توام با خلوص است؛ زیرا جز خدامبدا تاثیرى نمى بیند که براى او کار کند.

این حقیقت در روایات اسلامى در عبارات کوتاه و پر معنایى منعکس است؛ امام علىّ بن ابیطالب(علیه السلام) در حدیثى مى فرماید: «اَلاِخْلاصُ ثَمَرَهُ الْیَقینِ»؛ (اخلاص میوه درخت یقین است).

و از آنجا که عبادت به مقتضاى «وَاُعْبُدْ رَبَّکَ حَتّى یَاتِیَکَ الْیَقینُ»؛ یکى از اسباب یقین مى باشد، در حدیثدیگرى از همان حضرت آمده است که «اَلاِخْلاصُ ثَمَرَهُ الْعبادَهِ»؛ (اخلاص میوه درخت عبادت است)

و نیز از آنجا که علم و معرفت یکى از سر چشمه هاى یقین است، و یقین چنان که گفتیم سرچشمه اخلاص است، در حدیثى از همان حضرت آمده است که فرمود: «ثَمَرَهُ الْعِلْمِ اِخْلاصُ الْعَمَلِ»؛ (میوه علم، اخلاص عمل است).

و بالاخره در گفتار جامعى از مولى على(علیه السلام) به سرچشمه هاى اخلاص چنین اشاره شده است: «اَوَّلُ الدِّیْنِ مَعْرفَتُهُ، وَ کَمالُ مَعْرِفَتِهِ التَّصْدیقُ بِهِ، وَ کَمالُ التَّصْدیقِ بِهِ تَوحِیدُهُ، وَ کَمالُ تَوْحِیِدهِ الاْخْلاصُ لَهُ»؛ (سرآغاز دین معرفت خداست، و کمال معرفتش تصدیق ذات اوست، و کمال تصدیق ذاتش، توحیدو شهادت بر یگانگى او مى باشد؛ و کمال توحیداو اخلاص است).

 

 

   

 

ارتباط با امام جمعه