شب نوزدهم ماه مبارک رمضان؛ آغاز لیالی مبارک قدر
شب قدر؛ شب رحمت، غفران و بیدارشدن از غفلت ها
تصویر خبر
از مهم‌ترین شب‌هاى سال كه به احتمال زیاد در ماه رمضان و در لیالى معروف به قدر واقع شده است، «شب قدر» است؛ شبى كه قرآن در آن شب نازل شده و از جهت فضیلت و منزلت برتر از هزار ماه است. شبى كه مومنان با اعمال و ادعیه و عبادات و شب زنده دارى باید آن‌را قدر بدانند و به تامل و تفكر در اعمال خود پرداخته و با توبه و تضرع به درگاه الهى، مشمول عفو و رحمت واسعه خداوند در این زمان خاص شوند. با شناخت فضیلت این شب و توجه و برنامه‌ریزى براى استفاده هرچه بیشتر از آن، امید است كه به قدر وسع خویش آن‌را درك كنیم و بهره مند شویم.

فضیلت شب قدر

امیر مومنان على(ع) مى‌فرمایند: «فرصت‌ها، چون ابر مى‌گذرند. پس فرصت‌هاى خوب را غنیمت شمرید.» (منتخب میزان الحكمه) «شب قدر» یكى از مهم‌ترین این اوقات و زمان‌ها است. شبى كه طبق آیات سوره قدر و روایات وارد شده در مورد فضیلت این شب، بافضیلت‌ترین شبِ سال و شب رحمت الهى و آمرزش گناهان و شبى ارزشمند تر هزار ماه و شب نزول قرآن است. شیطان در این شب به غل و زنجیر كشیده شده و درهاى بهشت براى مؤمنان باز مى‌شوند. (كاشانى، منهج الصادقین، ۱۳۴۴ش، ج‌۴، ص‌۲۷۴)

در این شب، فرشتگان به زمین مى‌آیند و بنابر برخى از احادیث شیعه، مقدرات سال آینده بندگان را بر امام عصر (عج) عرضه مى‌كنند.و آنچه مقدر شده را به او ابلاغ مى‌كنند. امام باقر مى‌فرماید: «در این شب، فرشتگان به دور ما طواف مى كنند و ما بدین‌گونه متوجه شب قدر مى‌شویم.» (ابن المفتاح، عبدالله، شرح‌الازهار،بى‌تا، ج‌۱، ص‌۵۷)

امام باقر در توضیح آیه چهار سوره دخان مى‌گوید هر ساله در این شب، تقدیر سال آینده هر انسانى نوشته مى‌شود. بر همین اساس در برخى از روایات، شب قدر به‌عنوان ابتداى سال دانسته شده است. علامه طباطبایى معتقد است: «مراد از قدر، تقدیر و اندازه‌گیرى است و خداوند در این شب، امورى از قبیل زندگى، مرگ، روزى، سعادت و شقاوت انسان‌ها را مشخص مى‌سازد.» (طباطبایى، تفسیر المیزان، ۱۳۶۳ش، ج‌۲۰، ص‌۵۶۱) طبق برخى از روایات، ولایت امام على و سایر اهل‌بیت(ع) نیز در همین شب، مقدر و امضاء گردیده است. (صدوق، معانى الاخبار، ۱۳۷۹ش، ص‌۳۱۵)

در فضیلت شب قدر در روایتى از پیامبر(ص)، شب قدر از موهبت‌هاى خدا بر مسلمانان دانسته شده است، موهبتى كه هیچ‌یك از امت‌هاى پیشین از این موهبت برخوردار نبوده‌اند.

در روایتى از امام صادق(ع) آمده است كه بهترین ماه، رمضان است و قلب ماه رمضان، شب قدر است. (حویزى، تفسیر نورالثقلین، ۱۴۱۵ق، ج‌۵، ص‌۹۱۸) هم‌چنین از پیامبر(ص) نقل كرده‌اند كه شب قدر، سَروَر شب‌هاست. (مجلسى، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج‌۴۰، ص‌۵۴) بنابر منابع روایى و فقهى، روزهاى قدر نیز همانند شب‌هاى آن گرانقدر و با فضیلت‌اند.

شب قدر كدام شب است؟

زمان دقیق شب قدر، روشن نیست، ولى بر اساس بسیارى از روایات، در ماه رمضان واقع شده است و به احتمال زیاد یكى از شب‌هاى ۱۹، ۲۱ و یا ۲۳ این ماه است. بنابر روایات وارده شده، شب نوزدهم تقدیرها نوشته مى‌شود و در شب بیست و یكم، إبرام (قطعى) مى‌گردد در شب بیست و سوم امضاى نهایى اتفاق مى‌افتد. (كلینى، اصول كافى، ۱۳۷۵ش، ج‌۲، ص‌۷۷۲) شب ۲۷رمضان و شب نیمه شعبان هم دو احتمال دیگر براى شب قدر است. (كاشانى، منهج الصادقین، ۱۳۴۴ش، ج‌۴، ص‌۲۷۴)

ضربت خوردن و شهادت امام على(ع) در این شب‌ها نیز به اهمیت آن نزد شیعیان آن امام بزرگوار افزوده و سوگوارى براى آن امام با آیین‌هاى شب قدر همراه شده است.

شب قدر؛ شب غفران الهى‌

آنچه كه از فضایل این شب مومنان را ترغیب به توجه بیشتر و اهتمام به درك آن و انجام عبادت و استغفار به درگاه الهى مى نماید، آمرزش گناهان از سوى خداوند رحمان در این شب خاص است. چنان‌كه طبق روایتى از پیامبرگرامى اسلام(ص) : «هر كس شب قدر را احیا كند و مؤمن باشد و به روز جزا اعتقاد داشته باشد، همه گناهانش بخشیده مى‌شود.» (كاشانى، تفسیر منهج الصادقین، ۱۳۴۰ش، ج‌۱۰، ص‌۳۰۸)

پس سزوارا است كه این شب را بیش از هر شب دیگرى قدر بدانیم و با انجام اعمال و ادعیه خاص این شب‌هاى مبارك و رحمت الهى، از غفران و مغفرت او بهره مند شویم؛ آنگونه كه امامان بزرگوار شیعه به این شب‌ها توجه خاص داشتند و اهل و عیال خود را نیز به آن توصیه مى‌فرمودند. در حدیثى از امام على(ع) آمده است كه پیامبر(ص) در دهه سوم ماه رمضان، رختخوابش را جمع مى‌كرد و براى اعتكاف به مسجد مى‌رفت و با وجود آن‌كه مسجد مدینه سقف نداشت، حتى در زمان بارندگى نیز مسجد را ترك نمى‌كرد. (مجلسى، بحارالانوار، ج‌۹۵، ص‌۱۴۵) هم‌چنین نقل شده است كه پیامبر(ص) در شب‌هاى قدر بیدار بود و به‌صورت افراد خواب‌آلود نیز آب مى‌پاشید. (مجلسى، بحارالانوار، ج‌۹۷، ص‌۱۰-۹) روش فاطمه زهرا(س) این بود كه شب قدر را تا صبح به عبادت مى‌پرداخت و فرزندان و خانواده خود را نیز به بیدار ماندن و عبادت وادار مى‌كرد و مشكل خواب آن‌ها را با كمتر غذا خوردن و خوابیدن در روز برطرف‌نمود. (مستدرك الوسائل، ج‌۷، ص‌۴۷۰) معصومان(ع) در شب‌هاى قدر، حضور در مسجد و شب‌زنده‌دارى را ترك‌كردند؛ بر اساس روایتى، امام صادق(ع) در یكى از شب‌هاى قدر به‌شدت مریض بود، با این حال از اطرافیانش خواست او را به مسجد ببرند تا در آن‌جا عبادت كند. (مجلسى، بحارالانوار، ج‌۹۷،ص‌۴)

بهترین عبادات در شب قدر

سوالى كه ممكن است براى بسیارى از مومنان در خصوص درك فضیلت این شب با اعمال خاص مطرح شود این است كه با توجه به فضیلت این شب، چه عملى در این شب از همه اعمال با فضیلت تر است؟ در پاسخ به این پرسش باید به فضیلت و جایگاه این شب و آنچه كه در این شب واقع شده اعم از نزول قرآن و نزول فرشتگان به امام عصر (عج) توجه، تامل و تفكر كنیم. وقتى در این شب قرآن كه كتاب سعادت و هدایت انسان است، حاكى از تفكر در مورد عظمت این شب و تفكر در اعمال خود و رابطه‌اى است كه با این شب و به‌خصوص قرآن و امام خود برقرار نموده و در طى زندگى خود خواهیم كرد.

پس بهترین عمل در این شب‌ها عبادت همراه با بینش و تفكرى است كه رشد و تعالى و تغییر انسان مومن و هدایت او در مسیر مستقیم الهى كه همان مسیر و راه ائمه هدایت و ولایت است. این همان تفكرى است كه در روایات اسلامى به‌عنوان وسیله‌اى معرفى شده كه «هرگز نظیر آن‌را براى وصول به مقامات بندگى و عوالم عبودیت نتوان پیدا كرد.» (مصباح الشریعة/ ترجمه مصطفوى؛ متن؛ ص‌۱۱۵) اولین جاده رسیدن به خدا معرفت است و بهترین عمل در شب قدر كسب معرفت الهى به ذات و صفات و مقام عبودیت و بندگى و ولایت ائمه اطهار و چراغ هدایت گرى آنان و بهره بردن از تعالیم و فیض وجودى آنان است. به‌همین‌دلیل است كه در برخى از روایات آمده است كه فاطمه(س) سرّ شب قدر است (مجلسى، بحارالنوار، ج‌۲۵، ص‌۹۷) و هر كس منزلت فاطمه(س) را درك كند، شب قدر را درك كرده است. (حسن‌زاده، ممد الهمم، به نقل از: مطلبى و صادقى، «شب قدر در نگاه مفسران»، ص‌۲۳)

هم‌چنین آنچه كه در برخى روایات در مورد «طلب علم» به‌عنوان بهترین اعمال این شب وارد شده نیز در رابطه با همین موضوع قابل تعبیر است. زیرا كه علم به معارف الهى و حقیقت دین كه همان ولایت اهل بیت(ع) باعث مى‌شود كه انسان در عرصه‌هاى مختلف زندگى گمراه نشود. چنان‌كه مقام معظم رهبرى در خصوص شب قدر و توجه به بیدارى از غفلت مى‌فرمایند: «شب قدر، شب شفاى بیمارى‌هاى اخلاقى، معنوى، مادى و بیمارى‌هاى عمومى و اجتماعى است كه امروز متاسفانه دامان بسیارى از ملت‌هاى جهان، ازجمله ملت‌هاى مسلمان را گرفته است!»

از اینرو با توجه به اهمیت و جایگاه شب قدر در سرنوشت انسان‌هاى مومن روزه دار كه طالب عافیت و بندگى و مغفرت الهى هستند، سزاوار است كه هرچه بیشتر به درك این شب اهمیت دهیم و آن‌را قدر بدانیم.


شنبه 1400/2/18 - 9 : 9

پرتال استان ها

 

آخرین اخبار